پاركهای علم و فنآوری در كنار دانشگاهها به پرورش ايدهها مشغول شدند
رونق بازار بورس ايدهها
عكس: گلناز بهشتی
رويا راوری
بازار داغ ايدههای نو كجاست؟
بسياري از بازارهاي جهان سومي ها خالي از تجارب و افكار بومي ست. بندرت كالا و خدمات بازارهاي داخلي در جامعه مورد استقبال قرار مي گيرد، چرا كه مارك هاي لاتين و برون مرزي نزد مشتريان از جايگاه ويژه اي برخوردار است. بسياري از مردم براي كامل كردن تجملات خود از مارك هاي غيرخودي كمك مي گيرند. اين تصور وذهنيت نزد آنها به عادت تبديل شده است. رسانه ها مي توانند به زمينه سازي براي حذف اين افكار كمك كنند تا استفاده از محصولات داخلي جزو آداب و رسوم از دست رفته نباشد.
پس بازار داغ ايده هاي نو كجاست؟ جايي براي خريد و فروش ايد ه ها سراغ داريد؟ اصلا چنين مكاني مي توان يافت؟ مطمئنا جامعه با اين همه فارغ التحصيل و دانشجوي بيكار داراي افكار، ايده و انرژي انبوه شده اي ست كه مسئولان از آن غافلند.
در چنين جامعه اي خريد ايده ها و تبديل آنها به كالا و خدمات چقدر براي سرمايه گذاران مهم تلقي مي شود؟
سير تبديل و انتقال ايده ها و افكار به كالاهاي تجارتي، سرمايه هاي هنگفتي را مي طلبد كه در پي حمايت هاي مسئولانه بخش صنعت مي تواند بخش عمده اي از چرخ اقتصاد را تقويت كند.
همچنين تعداد مشاغلي كه بايد تا سال 1400 براي جوانان ايراني تامين شود، بين 871 هزار تا يك ميليون و 500 هزار شغل است. در واقع جامعه با بحران بيكاري جوانان روبه روست؛ فرصت هاي از دسته رفته اي كه به فشارهاي روحي- رواني تبديل مي شود و تمام جامعه را تحت الشعاع قرار مي دهد.
بنابراين اگر روند كاهش نسبت اشتغال روندي كه افزايش سالانه 34 تا۶۰هزار شغل جديد را لازم دارد- تا سال 1400 ادامه يابد، نسبت هاي بيكاري با شدت بيشتري افزايش خواهد يافت و به حدود 35 تا 40 درصد خواهد رسيد و اين يعني افزايش شدت بحران در جامعه جوان، بنابراين پيدا كردن فضايي مناسب براي كارآفرينان جهت ارائه و پرورش ايده هاي نو مي تواند حداقل از افزايش اين آمار بكاهد. با تاسيس مراكز رشد(پارك هاي علم و فن آوري) در چند سال اخير، سرمايه گذاري هاي قطره اي براي پرورش ايده آغاز شد. طرح تاسيس پارك علم و فن آوري دانشگاه تهران در سال 80 به عنوان مكاني براي جذب و پرورش ايده هاي نو با عنوان شهرك تحقيقاتي مطرح شد. در سال 82 به عنوان اولين اقدام اجرايي راه اندازي پارك علم و فن آوري دانشگاه واحدهاي فن آوري با كسب مجوز از وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري تاسيس شد.
اكتفا به جويی باريك
به علت عدم وجود نظام ملي نوآوري در كشور، ارتباط سيستماتيك و حتي سطحي بين بخش صنعت با كار آفرينان وجود ندارد.
صنعت تنها با ايجاد ارتباط مقطعي در حد تعريف پروژه هاي صنعتي و نيمه صنعتي با دانشگاه ها اكتفا كرده است. در صورتي كه ايده هاي پرورش نيافته فارغ التحصيلان دانشگاه ها معلق و بدون چارچوب حمايتي براي پرورش يافتن و تبديل به درآمدهاي اقتصادي، نيازمند زيرساخت و تغذيه هستند.
جريان نوآوري در جامعه يك ضرورت و روند مستمر بوده، اما صنعت با نگاه به نيازهاي كوتاه مدت خود قادر به ايجاد ارتباط بين كار آفرينان و صنعت نيست. چه بسا بايد به دنبال يك مسير مستقيم در اين زمينه بود. يكي از راهكارهاي پيشنهادي به كمك بخش خصوصي تاسيس پارك هاي علم و فن آوري يا همان مراكز رشد است كه بتواند اصلي ترين ثروت منابع (نيروي انساني) را با پرورش انديشه و افكار تقويت كند. اما مطمئنا اين مراكز نمي توانند جاي صنايع بزرگ را بگيرند. ايده هاي داراي ارزش و بزرگ، سرمايه هاي هنگفت و عظيم را مي طلبند كه اين مراكز، شركت هاي صنعتي كوچكي را در خود جاي داده اند. شركت هاي كوچك صنعتي مستقر در اين مراكز پس از خريد و سرمايه گذاري، آنها را به محصولات تجاري قابل عرضه به بازار تبديل مي كنند.
ناصر معصومي، عضو هيات علمي گروه الكترونيك دانشكده مهندسي برق و كامپيوتر دانشگاه تهران معتقد است؛ دانشگاه ها در دنيا دو وظيفه يا به نوعي رفتار دارند؛ آموزش و پژوهش.
اين رفتار از سوي دانشگاه ها و دانشگاهيان بايد بتواند در رقابتي كه در صنايع بزرگ وجود دارد، برآورده شود كه در جامعه ما به آن معنا پاسخگو نبودند، اما دانشگاه ها در دنياي غرب يك رفتار جديد به خود گرفتند، در واقع پي بردند كه چه در ابعاد سياسي و حكومتي و چه در ابعاد اجتماعي و اقتصادي بايد به سراغ دانشگاه ها بروند.
براي اثبات وجود آنها يك رفتار جديد به نام فن آوري و كارآفريني واحدهاي دانشگاهي افزوده شد.
به گفته وي اگر معتقد باشيم كه آموزش صحيح كاربردي با توليد ايده هاي نو پيوندي ناگسستني دارد، پس بايد بتوان از آن بهترين استفاده را كرد. در واقع پارك هاي علم و فن آوري وظيفه عمل آوري علم توليد شده را دارند. پارك هاي علم و فن آوري يا همان مراكز رشد ايده ها، وارد حوزه كارآفرينان مي شوند كه در درون خود سعي مي كنند به گونه اي موازي با دانشگاه ها رفتار كنند.
تضمينی برای اشتغال محصلان
پارك هاي علم و فن آوري زمينه اي براي تبديل علم به محصول است. اين مراكز نقش مستقيمي در روند تبديل ندارند، بلكه تمام مقررات و آئين نامه را به گونه اي طراحي مي كنند كه در فضاي بزرگ صنعت در حوزه مديريت و علوم رفتاري بتوانند در پارك مستقر شوند. از سويي اين پارك ها اصلي ترين ثروت (منابع انساني جوان) را كه مي خواهند با انديشه و فكر جديد توليد داشته باشند در جريان و بستر كاري اين موسسات كاري قرار مي دهد. اين نيروها نه تنها از نظر شغلي براي آينده پرورش مي يابند، بلكه موسسات نيز متخصصان خود را در آن فضا مي يابند.
حداقل 50 درصد از فارغ التحصيلان دانشگاه جزو نيروهاي شركت هاي مستقر در مراكز هستند.
فنآوری نوين
ايده مراكز رشد فن آوري در جهان و شكل گيري انكوباتورها به دوران ركود اقتصادي ايالات متحده در دهه 1970 برمي گردد؛ دوراني كه بسياري از شركت هاي بزرگ آمريكايي به ناچار و در اثر فشارهاي اقتصادي، بسياري از كاركنان خود را بركنار كردند. دولت آمريكا به منظور مقابله با بحران بيكاري موضوع ايجاد زيرساخت هايي جهت ايجاد موسسات و شركت هاي كوچك موسوم به (SME) را در برنامه خود قرار داد و اقدام به تاسيس مراكز رشد فن آوري در زمينه هاي مختلف كرد و بيش از 65 درصد گردش اقتصادي ايالات متحده در حوزه هاي فن آوري نومعطوف به فعاليت هاي شركت هاي كوچك موسوم به (SME) در اين مراكز است.